زمینه و هدف: مواجهه با مرگ عزیزان ناشی از همه‏گیری کرونا، به‏ویژه مرگ‏های نابهنگام و بدون علت خاص به عنوان یکی از واقعیت‏های اجتماعی، از سخت‏ترین مواجهات اخیر دنیا قلمداد شد. آثار روان شناختی مرگ ناشی از این بیماری ویروسی بر بهداشت سلامت روان افراد در سطوح مختلف جامعه، به ویژه خانواده از اهمیت بسزایی برخوردار بود. این مطالعه با هدف تبیین تجربه سوگ ناشی از پاندمی کرونا در زنان داغدیده‏ از مرگ همسر در شهر قم انجام شد. روش بررسی: در این پژوهش از رویکرد پدیدارشناسی استفاده شد. 12 زن داغدیده ناشی از سوگ همسر در پاندمی کرونا به روش نمونه‏گیری هدفمند از طریق مصاحبه نیمه ساختار یافته تا رسیدن داده‏ها به اشباع کامل انتخاب شدند. یافته ها: تحلیل داده‏ها منجر به 3 مضمون اصلی و 10 مضمون فرعی شد که شامل سوگ پیچیده (مرگ مبهم، وداع بی آغوش و سوگواری در تنهایی)، سوگواری نامتعارف (مرگ غریبانه، به حاشیه رفتن آداب دینی تدفین و مجلس مجازی) و پیامد سوگ (تجارب معنوی، هراس اخلاقی، استیگمای اجتماعی و بی اعتمادی به کادر درمان) بود. نتیجه گیری: واکاوی تجارب زیسته‏ زنان داغدیده از مرگ همسر نشان داد تجارب سوگ پاندمی کرونا با تجارب سوگ سایر مرگ ها از 2 جنبه تفاوت داشت: نخست این که در بیشتر تجربه شرکت کنندگان، علت مرگ ناشی از این بیماری در هاله‏ای از ابهام بوده است. این وضعیت موجب تشدید فرایند سوگ و آسیب پذیری زنان داغدیده شده بود. دوم این که به علت ماهیت خاص بیماری کرونا و الزام به رعایت قرنطینه، محروم شدن از اجرای مراسم معمول و آیین های مذهبی سوگواری بر اساس فرهنگ رایج و به تبع آن، سوگ ناتمامی را به دنبال داشت. کسب تجارب معنوی از جنبه های مثبت تجارب زنان بود. تدابیر و خط مشی مراقبتی در نظام سلامت در چنین بحران هایی برای حمایت از خانواده ها، به ویژه زنان و پیشگیری از آثار سوء آن توصیه می شود.

مقدمه: در پنجمین راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی اختلال داغدیدگی پیچیده پایدار در دسته اختلال هایی قرار گرفته است که انجام پژوهش های بیشتر در مورد آنها لازم است. از این رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر نشخوارفکری و رشد پس از سانحه زنان داغدیده انجام گردید. روش: در یک پژوهش نیمه آزمایشی با پیش آزمون-پس آزمون همراه با گروه کنترل، تعداد 24 نفر از زنان داغدیده شهر نیشابور به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل گمارش شدند. سپس جلسات درمانی برای افراد گروه آزمایش، به صورت گروهی طی 8 جلسه اجرا گردید؛ در حالی که چنین مداخله ای برای گروه کنترل صورت نگرفت. شرکت کنندگان مقیاس پاسخ نشخوارفکری (تری نور و همکاران، 2003) و رشد پس از سانحه (تدسچی و کالهون، 1996)، را تکمیل کردند. داده های پژوهش به کمک نرم افزار آماری «اس. پی. اس. اس. » و با استفاده از شاخص های آمار توصیفی و تحلیل کوواریانس تحلیل شدند. نتایج: یافته های پژوهش حاضر نشان داد که شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی باعث کاهش نشخوار فکری و بهبود رشد پس از سانحه زنان داغدیده گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل می شود. بحث و نتیجه گیری: شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی تاثیر بسزایی در کاهش نشخوارفکری و بهبود رشد پس از سانحه زنان مبتلا به اختلال داغدیدگی پیچیده پایدار دارد و درمانگران می توانند از این رویکرد درمانی جهت کاهش نشخوارفکری و بهبود رشد پس از سانحه زنان داغدیده استفاده کنند.

از دست دادن عزیزی که فرد با او رابطه عمیقی داشته است به مثابه سقوط در گودالی بی انتها، احساس ناخوشایندی است که می تواند باعث سوگ در فرد شود. این واکنش ها بسته به چگونگی رخداد حادثه، اعتقادات اجتماعی، فرهنگی و به طورکلی مضمون و معنای که مرگ از دید افراد دارد متفاوت است. یکی از گروه های آسیب پذیر در برابر فقدان، نوجوانان هستند. احساس تعلق داشتن در این دوره از اهمیت ویژه ای برخوردار است. سوگ می تواند فرضیات شخص درباره جهان (انطباق معنوی)، ارتباط با دیگران و هویت شخصی (دنیایی درونی) را برهم زند. از این رو انجام اقداماتی برای التیام زخم های ناشی از فقدان، ضروری هست. در میان رویکردهای گوناگون بازی درمانی، یکی از بهترین درمان ها داغ دیدگی برای نوجوانان است. بازی درمانی، هوشیارسازی و کلامی ساختن آن چیزی است که ناهشیار و غیرکلامی است. شن درمانی، نوعی از بازی درمانی است که برای افراد فرصتی را فراهم می کند تا خود را خلاقانه و به صورت غیرکلامی بیان کنند. با توجه به این که تفاوت های فرهنگی در حل و فصل این فرآیند از اهمیت ویژه ای برخوردار است، لازم است نظریات گوناگون حل فرآیند سوگ مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرند تا پروتکل شن درمانی برای نمونه ایرانی حاصل شود. بدین منظور 25 نفر از افرادی که ظرف دو ماه تا دو سال گذشته یکی از بستگان درجه یک خود را ازدست داده بودند به صورت در دسترس انتخاب شدند و پرسشنامه های تجربه سوگ و فهرست صفات و آزمون محقق ساخته دست نوشته رویا و داستان زندگی من و شخص متوفی را تکمیل کردند. در نهایت از طریق ادغام داده های حاصل از پرسشنامه ها (آمار توصیفی و استنباطی) و نظریات مرتبط با حل فرآیند سوگ پروتکل مدون برای کاهش تجربه شدت سوگ تهیه گردید.

زمینه و هدف: داغدیدگی از مشکلاتی است که برای هر فردی مدت کوتاهی پس از مرگ عزیز رخ می دهد؛ اما گروهی از افراد مهارت ها و توانایی های لازم را برای حل مشکل سوگ ندارند. هدف این پژوهش بررسی اثربخشی درمان شناختی-هیجانی-معنوی بر بهزیستی روان شناختی زنان سوگوار بود. روش بررسی: روش پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح تحقیق پیش آزمون، پس آزمون و پیگیری دوماهه با گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش را تمامی زنان سوگواری تشکیل دادند که حداقل دوازده ماه از سوگشان گذشته بود و هنوز نشانگان سوگ را داشتند و به مرکز مشاوره شهر بابل در سال 1398 مراجعه کردند. از جامعه آماری تعداد سی نفر به روش نمونه گیری دردسترس انتخاب شدند و به صورت تصادفی در دو گروه پانزده نفره (آزمایش و گواه) قرار گرفتند. برای جمع آوری داده ها از مقیاس بهزیستی روان شناختی (ریف، 1989) استفاده شد. صرفا برای گروه آزمایش، درمان شناختی-هیجانی-معنوی به صورت گروهی در ده جلسه نوددقیقه ای و هفته ای یک بار براساس بسته آموزشی رجایی (2010) انجام شد. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر، آزمون تعقیبی بونفرونی و آزمون تحلیل واریانس در نرم افزار SPSS نسخه 24 صورت گرفت. سطح معناداری برای آزمون ها 0٫, 05 در نظر گرفته شد. یافته ها: نتایج نشان داد، تحلیل واریانس متغیر بهزیستی روان شناختی برای اثر زمان (0٫, 001>p)، اثر گروه (0٫, 002=p) و اثر متقابل زمان و گروه (0٫, 001>p) معنادار بود. اندازه اثر مداخله برای بهزیستی روان شناختی 0٫, 28 به دست آمد. همچنین در نمرات متغیر بهزیستی روان شناختی بین مراحل پیش آزمون و پس آزمون و بین مراحل پیش آزمون و پیگیری تفاوت معناداری وجود داشت (0٫, 001>p)؛ اما تفاوت معناداری بین دو مرحله پس آزمون و پیگیری مشاهده نشد (0٫, 137=p) که نشان داد مداخله درمانی در طول زمان ماندگار بوده است. نتیجه گیری: باتوجه به یافته های پژوهش نتیجه گرفته می شود که رویکرد شناختی-هیجانی-معنوی بر افزایش میزان بهزیستی روان شناختی زنان سوگوار اثربخش است.

هدف این پژوهش، بررسی ویژگی های روان سنجی سیاهه آثار سوگ هوگان در بین خانواده های داغدیده ایرانی بود. جامعه آماری پژوهش همه خانواده های داغدیده شهر اصفهان در سال 1390 بود که 280 نفر با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. اطلاعات با استفاده از سیاهه واکنش آثار سوگ هوگان (هوگان، گرینفیلد و اشمیت، 2001)، پرسشنامه سلامت عمومی 28 سوالی (گلدبرگ، 1972)، مقیاس افسردگی، اضطراب، فشار روانی-21 (لاویبوند و لاویبوند، 1995) و پرسشنامه جمعیت شناختی جمع آوری گردید. نتایج تحلیل عامل اکتشافی با روش چرخش واریماکس، بیانگر وجود چهار عامل (ناامیدی/پریشانی، رشد شخصی، درهم ریختگی/رفتار وحشتزدگی و خشم و سرزنش) در این مقیاس بود. ضرایب همسانی درونی به وسیله آلفای کرونباخ برای چهار عامل بین 0.92 تا 0.98 به دست آمد. نتایج حاصل از بررسی روایی ملاک، نشان داد که بین عامل های سیاهه آثار سوگ هوگان با پرسشنامه سلامت عمومی و مقیاس افسردگی، اضطراب و فشار روانی، همبستگی های بالا و معنی داری وجود دارد (P£0.01). نتایج حاصل از روایی تشخیصی نشان داد که این مقیاس قابلیت تفکیک بین آثار سوگ در سوگ بهنجار و سوگ آسیب شناختی را دارد. این نتایج گویای آن است که نسخه فارسی سیاهه آثار سوگ هوگان، روایی و پایایی مطلوبی برای اندازه گیری آثار سوگ در جمعیت ایرانی دارد.

هدف پژوهش، بررسی میزان تاثیر «سوگ درمانی شناختی - رفتاری با رویکرد اسلامی» بر «شاخص های سلامت عمومی در خانواده های داغدیده» بود. این پژوهش، نیمه تجربی با استفاده از گروه کنترل و طرح پیش آزمون، پس آزمون و پی گیری بود. نمونه تحقیق 16 خانواده داغدیده بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند، از بین خانواده های مراجعه کننده به مراکز درمانی و مشاوره شهرستان فلاورجان در سال 1390، انتخاب وبه طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه 8 خانواده) جایگزین شدند. گروه آزمایش در  8جلسه سوگ درمانی شناختی - رفتاری با رویکرد اسلامی شرکت نمودند. هر دو گروه، پرسشنامه سلامت عمومی (گلدبرگ، 1972) را در پیش آزمون، پس آزمون و پی گیری تکمیل نمودند. داده های پژوهش با استفاده از تحلیل کوواریانس چند متغیره مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در پس آزمون و پی گیری، بین میانگین نمرات مولفه های سلامت عمومی در دو گروه آزمایش و کنترل، تفاوت معنی داری وجوددارد (p<0.0005). یافته های این پژوهش، اثربخشی سوگ درمانی شناختی - رفتاری با رویکرد اسلامی، بر سلامت عمومی داغدیدگان را تایید نموده و می تواند به عنوان برنامه درمانی برای خانواده های داغدیده مورد استفاده قرار گیرد.

زمینه و هدف: داغدیدگی اثرات زیانباری بر افراد می گذارد و جنبه های مختلف زندگی و به تبع آن کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار می دهد. بنابراین شناسایی عوامل ارتقادهنده کیفیت زندگی حائز اهمیت است. لذا پژوهش حاضر با هدف پیش بینی کیفیت زندگی افراد داغ دیده براساس هوش معنوی با توجه به نقش میانجی تاب آوری انجام شد. روش کار: پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل افراد داغ دیده شهر قزوین که 1-6 ماه از فوت عزیزانشان می گذشت بود. 109 نفر از این جامعه با روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند و به ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه تاب آوری کانر و دیویدسون، هوش معنوی کینگ وکیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی پاسخ دادند. داده های جمع آوری شده با استفاده از روش های آمار توصیفی و مدل تحلیل مسیر، تحلیل شد. یافته ها: نتایج نشان داد تفکر وجودی انتقادی، توسعه حالت هوشیاری و آگاهی متعالی توانستند به صورت مستقیم و معنادار، کیفیت زندگی را پیش­ بینی نمایند اما ارائه معنای شخصی نتوانست به صورت مستقیم، کیفیت زندگی را پیش­ بینی کند. متغیر تاب آوری نیز توانست به صورت مستقیم و معنادار، کیفیت زندگی را پیش­ بینی کند. همچنین تاب­ آوری دارای نقش میانجی در رابطه­ ی بین ارائه معنای شخصی و کیفیت زندگی بود و ارائه معنای شخصی توانست به صورت غیرمستقیم و به واسطه­ ی تاب آوری، کیفیت زندگی را پیش­ بینی نماید. مجموعه متغیرهای پیش­ بین حاضر در مدل 30/55 از واریانس کیفیت زندگی را تبیین نمودند. نتیجه گیری: توجه به هوش معنوی و تلاش برای تقویت آن در افراد و لزوم توجه به اهمیت آن در هنگام مواجهه با چالش ها و حوادث زندگی و آموزش آن می تواند از طریق افزایش تاب آوری به ارتقا کیفیت زندگی افراد داغ دیده کمک کند.

بیان مسئله: موسیقی در طول تاریخ همواره مورد توجه ایرانیان بوده و در تمام دورة های مختلف پادشاهی ایران جایگاه خود را به طور رسمی در میان حاکمان حفظ کرده است. با روی کار آمدن دودمان قاجار و تجربه نزدیک شدن ایران به غرب، تغییرات چشم گیری در زمینه های هنری به خصوص موسیقی و نگارگری پدید آمد. اما تأثیر این تحولات بر فعالیت زنان خنیاگر با ابهاماتی روبه رو است. بر همین اساس پرسش اصلی این پژوهش چیستی جایگاه اجتماعی زنان خنیاگر این دورة در میان نگاره ها و منابع مکتوب و سفرنامه ها و همچنین و چگونگی پوشش آنان به عنوان زنان خنیاگر است. همچنین چیستی ابزار آلات خنیاگری و سازهای مورد استفاده آن ها از پرسش های دیگری است که به آن پاسخ داده می شود. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر رویکرد کیفی است که براساس داده‎های کتابخانه ای و تحلیل محتوی بصری با بهره گیری از دانش نشانه شناسی یافته های آن تحلیل و تبیین میشود. براساس یافته های این پژوهش همان گونه که مرتبه اهالی موسیقی در دوره های مختلف حکومت های ایرانی لغزان و نامطمئن بوده در دوره قاجار نیز این نگرانی پا برجا بوده و این مسئله برای زنان خنیاگر دشوارتر و بسته به نوع کار، نوازنده، رقصنده یا خواننده و مانند آن، نیز متفاوت بوده است.

مقدمه: والدینی که فرزندشان را به علت سرطان از دست می دهند، دچار تغییراتی می شوند که منجر به کاهش کیفیت زندگی و سطح سازگاری آن ها می گردد. همچنین، پس از فوت فرزند، نیازهای متعددی برای والدین داغدیده پدید می آید. هدف از انجام پژوهش حاضر، شناسایی تغییرات و نیازهای والدین داغدیده بود. روش: این مطالعه به روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناختی انجام شد. بدین منظور، 12 خانواده داغدیده که فرزند خود را به علت سرطان از دست داده بودند، به روش نمونه گیری هدفمند و با استفاده از مصاحبه عمیق و نیمه ساختار یافته مورد بررسی قرار گرفتند. داده ها جمع آوری، ثبت و سپس کدگذاری گردید و در قالب مقوله های اصلی طبقه بندی شد. یافته ها: استخراج کدهای به دست آمده، منجر به پدیدار شدن تغییرات والدین در چهار طبقه اصلی (تغییرات روان شناختی و جسمانی، تغییر در روابط میان فردی، تغییرات درون فردی و تغییر در سبک زندگی) و نیازهای والدین در دو طبقه (نیاز عاطفی و نیاز مالی) شد. هر طبقه اصلی نیز مشتمل بر چند طبقه فرعی بود. نتیجه گیری: با شناسایی تغییرات و نیازهای والدین داغدیده، می توان به افزایش کیفیت زندگی و سلامت روان آن ها کمک نمود. کادر درمانی بیمارستان ها و روان شناسان بالینی می توانند با بهره گیری از یافته های حاصل از پژوهش حاضر و فراهم آوردن حمایت های عاطفی برای والدین در طی دوره آخر بیماری و پس از فقدان فرزندشان، تأثیر مثبتی بر پیامد های بلندمدت سوگ والدین داغدیده داشته باشند و به سازگاری آن ها کمک کنند.